Định nghĩa

1. Thành ngữ:
   • Chỉ tình bạn tri kỷ, tri âm sâu sắc: "Cao sơn lưu thủy" là một thành ngữ Hán Việt, dùng để ví von về mối quan hệ bạn bè thân thiết, hiểu nhau thấu đáo, giống như tình cảm cao quý và trong sáng giữa những người tri âm.
   • Chỉ khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ: Nghĩa gốc của thành ngữ này miêu tả cảnh núi cao và dòng nước chảy, biểu tượng cho vẻ đẹp tráng lệ, vĩnh cửu của thiên nhiên.

Ví dụ sử dụng

• Thành ngữ (nghĩa tình bạn):

  • Tình cảm của họ thật đúng là "cao sơn lưu thủy", hiếm có ai trên đời. (Tình cảm của họ thật sự là tình tri kỷ thâm giao, rất hiếm thấy.)
  • Câu chuyện "Bá Nha - Tử Kỳ" là điển hình cho tình bạn "cao sơn lưu thủy". (Câu chuyện về Bá Nha và Tử Kỳ là ví dụ tiêu biểu cho tình bạn tri âm tri kỷ.)

• Thành ngữ (nghĩa cảnh vật):

  • Phong cảnh nơi đây thật hùng vĩ, đúng là "cao sơn lưu thủy". (Cảnh vật ở đây thật tráng lệ, đúng là có núi cao và sông nước.)

Các cách sử dụng nâng cao

• Dùng trong văn chương, thơ ca: Thành ngữ này thường xuất hiện trong các tác phẩm văn học cổ điển để ca ngợi tình bạn hoặc tả cảnh đẹp thiên nhiên một cách trang trọng, cổ kính.
  • Bài thơ của ông ấy ngợi ca tình bạn "cao sơn lưu thủy" thật cảm động.
• Dùng trong âm nhạc cổ truyền: Tên của một khúc nhạc cổ nổi tiếng của Trung Hoa, sau này cũng được dùng ở Việt Nam, biểu đạt tâm hồn thanh cao và nỗi nhớ tri kỷ.

Biến thể và từ gần giống

• Tri âm (danh từ): Người bạn hiểu rõ tâm tư, khí chất của mình.
  • Trong đời, được một người tri âm đã là quý.
• Tri kỷ (danh từ): Người bạn thân thiết, hiểu mình nhất.
  • Họ đã là tri kỷ của nhau từ thuở nhỏ.

Từ đồng nghĩa

• Đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu: Chỉ những người có cùng chí hướng, tính tình thì tìm đến nhau.
• Bạn vàng: Chỉ người bạn quý giá, chân thành.

Giải thích thành ngữ

• Nguồn gốc: Thành ngữ bắt nguồn từ câu chuyện cổ về Bá Nha và Tử Kỳ. Bá Nha gảy đàn, Tử Kỳ là người duy nhất hiểu được tâm tư trong tiếng đàn (ý chỉ "núi cao" và "nước chảy"). Khi Tử Kỳ mất, Bá Nha đập vỡ đàn vì cho rằng không còn ai hiểu được tiếng lòng mình nữa.
• Cấu trúc: "Cao sơn" (núi cao) tượng trưng cho sự vững chãi, cao quý; "lưu thủy" (dòng nước chảy) tượng trưng cho sự trong trẻo, lưu chuyển. Kết hợp lại ý chỉ một thứ tình cảm đẹp đẽ, thuần khiết và bền vững.

1. Xem Nước non